The Golden Tower

Al ontworpen in 1976 maar nu pas gerealiseerd. James Lee Byars heeft het niet meer mogen meemaken maar zou zich geen mooiere plek voor zijn toren hebben kunnen wensen: aan het water in de bocht van het Canal Grande, een stukje voor de Santa Maria della Salute. Zijn weduwe liet weten dat: James Lee conceived of The Golden Tower as a monument to humanity. Venice was both his home and a metaphor for east meeting west. I can’t imagine a more fitting tribute in these times.
Voor de duur van de Biënnale is Byars gouden phallus het middelpunt van de stad. IJzersterk, niet alleen zuiver als kijkervaring maar ook als belichaming van een haast oneindige veelheid aan betekenissen en associaties.

Meer over het kunstwerk en alles wat er op de Biënnale verder te zien is, in de presentaties die ik vanaf zondag geef. Plaatsen en tijden vind je hier.

James Lee Byars, 1976-2017, The Golden Tower, 01 James Lee Byars, 1976-2017, The Golden Tower, 02 James Lee Byars, 1976-2017, The Golden Tower, 03 James Lee Byars, 1976-2017, The Golden Tower, 04

Demon with a Bowl

Moe en bepakt in Venetië aankomen en dan meteen dit! Even slikken, wat een gedoe en wat een mensen. Horden kunstliefhebbers uit alle hoeken van de wereld, die, net als ik, al een dag eerder zijn gearriveerd en nu alvast naar Damien Hirst in het Palazzo Grassi komen kijken.
Een bizarre show waar je heel wat van kan zeggen. Dat het lawaaikunst is – dat zeker. Dat Hirst een charlatan is die precies weet waar de jongens en de meisjes van het grote geld op kicken – het zal wel. Dat het allemaal heel veel is en je je afvraagt wat de kunstenaar nu eigenlijk wil, maar óók dat je ergens bent waar je nog nooit was en je alleen al daardoor gefascineerd bent.
En dan Demon with a Bowl! Pas gaandeweg realiseer je je hoe goed dit werk is. Gemaakt om per verdieping te bekijken, niet te overzien, letterlijk en figuurlijk, maar wel aanwezig en hoe!

Vanaf volgende week zondag uitgebreid verslag in lezing over de Biënnale.

Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 01 Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 02 Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 03 Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 04 Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 05 Damie Hirst, Demon with a Bowl, 2017, 06

Mountains and Seas

Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, 04

Ai Weiwei blijft verbazen. Weinig kunstenaars die de werkelijkheid zo dicht op de huid zitten dan hij. Niet alleen met zijn onderwerpen maar misschien meer nog met de middelen die hij inzet. In Château La Coste bij Aix-en-Provence is tot midden juni een prachtige installatie te zien waarin de kunstenaar gebruik makend van een eeuwenoude bamboetechniek een technisch verfijnd, spel van driedimensionale illusies oproept. Oud en nieuw, ver weg en dichtbij, het ik en de wereld, alles is verenigd in een door de computer gegenereerde, virtuele beeldruimte. Die, hoe ongrijpbaar ook, dankzij de bamboe nabij, tastbaar en menselijk blijft.
Bij binnenkomst weet je niet wat je gebeurt. Het is alsof je de verkeerde bril ophebt en alles dubbel ziet, een hallucinerend effect dat je in een vreemde staat van ontregeling brengt. Wat is dit eigenlijk? Een tekening, een sculptuur of een projectie? Het laatste toch het meest, maar dan driedimensionaal, een beetje als een digitaal hologram.
Nog voor dat het echte kijken is begonnen voel je al de opwinding van het nieuwe, de kracht van een werk dat je een nieuwe horizon aanreikt. Een ervaring die, naarmate je je verder naar binnen laat zuigen, alleen maar sterker wordt. Alle mogelijke beeldwerelden zijn door elkaar gemonteerd: van Lego-poppetjes en mythische wezens tot Marcel Duchamp. Verenigd onder de monumentale, zwevende figuur van een Chinese krijger.
Een van de scenes waar de voorstelling uit is opgebouwd heet With Passport. We zien de kunstenaar in de gedaante van een rondbuikige oosterse godheid. Om zijn hoofd een stralenkrans van bewakingscamera’s. Als spreekgebaar steekt zijn hand de middelvinger op. De boodschap is duidelijk: Ai Weiwei weet van geen wijken en roept ons op om mét hem stelling te nemen. Hoe absurd en complex onze wereld ook is, ze blijft een wereld van mensen die het met elkaar moeten doen.

Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, 01 Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, With Passport, 01 Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, With Passport, 02 Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, Paris is Crazy, 02

 

Ai, Weiwei, 2015, Mountains and Seas, 05

 

 

Eva Braun en koning Boudewijn

Tshibumba Kanda-Matulu, Remembering the Present, Paintings and popular history in Zaire, 1974-76, 02

Tshibumba Kanda-Matulu, Remembering the Present, Paintings and popular history in Zaire, 1974-76

De Documenta blijft verbazen. Uit alles spreekt een grote toewijding en diepgang maar nergens worden stellingen betrokken, dat is misschien wel het meest indrukwekkende. Hoe engagement en poëzie, ernst en speelsheid samenkomen..
Vergeleken met de brede, gevarieerde presentatie im het Museum of Contemporary Art is de tentoonstelling in het Benaki Museum veel geconcentreerder, compacter. Het parcours en de sterke thematische samenhang maken dat het geheel werkt als een essay, een fraai gecomponeerd beeldverhaal dat je met telkens weer nieuwe, verrassende wendingen steeds vaster in de greep neemt. Je komt binnen in de diepste lagen van het collectieve en persoonlijke bewustzijn, in de wereld van obscure seksuele verlangens en verdrongen ervaringen, van dromen en magie, van voodoo en mystiek.
Je ontmoet de jonge koning Boudewijn, die, nog pas uit het ei, tijdens de officiële feestelijkheden rond de onafhankelijkheid van Congo wordt ingehaald als de grote witte man. Om vervolgens door de pas geïnstalleerde president Patrice Lumumba te worden onthaald op een bijtende toespraak vol met verwijzingen naar de wreedheden die de Belgen in Afrika begingen. Lumumba die een paar weken later weer door muitende militairen werd vermoord. Bizarre gebeurtenissen die in de jaren 74-76 door Tshibumba Kanda-Matulu in meer dan honderd schilderijen zijn vastgelegd: Remembering the Present: Paintings and popular history in Zaire. Prachtige kunst die met haar wat naïeve, ‘onschuldige’ stijl des te dieper raakt aan een schijnende realiteit.
Of wat te denken van de mentale trip waar de Israëlische kunstenaar Roee Rosen toe uitnodigt? Live and Die as Eva Braun is de titel van een beeldende enscenering die je verplaatst naar de Berlijnse bunker waar Hitler en zijn entourage hun laatste dagen doormaakten. Maar dat dan weer gezien vanuit de verknipte ervaringswereld van Eva Braun. Fascinerend, indringend en onmogelijk tegelijk.

Lezingen Documenta 14 Athene:

Natlab, Eindhoven, za 15 april, 14.00-16.00
Van Abbemuseum, Eindhoven, ma 17 april, 14.00-16.00
Bonnefantenmuseum, Maastricht, zo 30 april, 14.00-16.00
Gemeentemuseum, Den Haag, do 4 mei, 11.00-13.00
Museum De Pont, Tilburg, za 6 mei, 14.00-16.00
MMKA, Arnhem, z0 7 mei, 14.00-16.00

Rosen, Roee, 1995-97, Live and Die as Eva Braun, 01

Roee Rosen, Live and Die as Eva Braun, 1995-97

Rosen, Roee, 1995-97, Live and Die as Eva Braun, 03

Learning from Athens

Wie voor het spektakel komt kan beter thuisblijven: Documenta 14 is een mooie, ingetogen tentoonstelling, zeker geen show van grote namen, integendeel. De organisatoren hebben bewust zoveel mogelijk afstand tot het kunstestablishment gehouden en stellen daarmee niet alleen de waan van het succes ter discussie, maar ook die van het nieuwe en het jonge.
De Documenta is ook weer een politieke tentoonstelling, wie had anders verwacht? Behoorde de politieke dimensie van kunst niet al van meet af aan tot de kern van de formule? Direct na de oorlog was moderne kunst hét middel ter loutering en verheffing, zeker in Duitsland. Daar betekende dit ook: denazificatie oftewel het resetten van het collectieve bewustzijn. Niet voor niets was in 1955 op de eerste aflevering veel ‘entartete’ kunst te zien. Niets voor niets ook was het gebeuren ondergebracht in het Friedericianum, in 1788 geopend als het eerste museum van heel Duitsland. En dan Kassel, de stad die, gelegen op de grens tussen de twee machtsblokken, bij uitstek een symbool van verzoening, vrede en harmonie zou moeten worden.
En nu dus Athene, de stad die de laatste jaren vrijwel louter negatief in beeld kwam en symbool werd voor alles wat er in Europa fout ging. Ook nu weer nodigt de Documenta uit om met nieuwe ogen te kijken. In veel werken worden lijnen geschetst die de grote bijdrage van de Griekse kunst en cultuur aan het verhaal van onze wereld verduidelijken. Learning from Athens is de titel van de show. Het Athene van vroeger maar vooral ook dat van nu.
Heel knap is hoe de samenstellers erin geslaagd zijn om mét alle engagement, een heel lichte, lucide en poëtische tentoonstelling samen te stellen. Uit alles spreekt een grote betrokkenheid maar nergens wordt het belerend of drammerig. Het politieke is, net als het historische, bijna altijd ook persoonlijk. Bovendien is er een sterke nadruk op de zintuigelijke ervaring. Je stapt binnen en je doet mee, bijna vanzelf.

03

Banier met beginselverklaring op gebouw van EMST, hoofdlocatie van de tentoonstelling

 

04

K.G. Subramamyan, War of the Relics, 2012

 

08

McDermott & McCough.2001, Hitler and the Homosexuals

 

10

Stanley Wilney, schilderijen, 2008-16

 

07

Maria Lai: weefkunst die alle vooroordelen ontkracht

 

11

Ashley H. Scheirl, Glorious Restraint, 2016

 

05

Intrigerend werk van Moyra Davey, gepresenteerd zonder enige verdere informatie, ook niet in de tentoonstellingsgids

 

06

Geluidswerken nemen je mee in intens zintuigelijke ervaringen: o.a. van Katalin Ladik

 

12

Ethnografie  of kunst? Wat doet het ertoe? Prachtig werk van de onlangs overleden Beau Dick

 

09

Dat alles in een licht en helder gebouw, met een schitterend uitzicht.

Lezingen Documenta 14 Athene:

Natlab, Eindhoven, za 15 april, 14.00-16.00
Van Abbemuseum, Eindhoven, ma 17 april, 14.00-16.00
Bonnefantenmuseum, Maastricht, zo 30 april, 14.00-16.00
Gemeentemuseum, Den Haag, do 4 mei, 11.00-13.00
Museum De Pont, Tilburg, za 6 mei, 14.00-16.00
MMKA, Arnhem, z0 7 mei, 14.00-16.00

Welcome to Athens!

Acropolis

Wie er ooit is geweest zal het bevestigen: Athene is bepaald geen mooie of schilderachtige stad. Natuurlijk, je hebt de Akropolis, de Agora en her en der nog meer fraaie oude resten, maar verder? Vooral veel drukke wegen, die met hun eindeloze rijen betonbouw allemaal dezelfde, wat grimmige indruk maken. Zoals je dat van veel andere wereldsteden kent. Een stad zonder kapsones, maar ook zonder een eigen gezicht.
Van de Documenta zie je weinig. Zou de gemiddelde toerist het gebeuren überhaupt wel opmerken? Behalve één banier aan de gevel van een museum in het centrum, heb ik vanuit de taxi geen enkele aanduiding kunnen ontdekken. Ook in de receptie van het hotel geen informatie. Vanaf het dakterras a stunning view of the Acropolis, dat wel! Welcome to Athens!
De eerste commentaren komen al binnen. Afgelopen donderdag ging Documenta 14 officieel van start met een preview voor pers en genodigden. Naar verluidt een even indrukwekkend als curieus gebeuren. De zaal was afgeladen vol met jounalisten uit heel de wereld. Het licht werd gedempt en terwijl de gordijnen opengingen klonk vanaf het podium een verheven gezang, uitgevoerd door een koor bestaande uit directeur Adam Szymczyk, diens staf en medewerkers en een groot aantal van de deelnemende kunstenaars.
Het statement was meteen gemaakt: dit is een Documenta die je moet ondergaan. Laat alle kennis los en neem deel aan een unieke ervaring. Weg met alle analyses, beschouwingen en verklaringen. Weg met heel die rimram van namen, titels en jaartallen. Kunst gaat over iets heel anders. Over een bestaan dat van binnenuit wordt getoond, als een ervaring waarin alle zintuigen en alle faculteiten van de geest tegelijkertijd worden aangesproken.
De reacties zijn verdeeld. Wat de een als een inspirerend appel ervoer was de ander een vertoon van dubieuze pretenties. Ook de eerste indrukken van de tentoonstelling zelf brengen heel verschillende geluiden voort. Vandaag is de opening voor het publiek: onder ander met in het centrum van de stad een processie met ruiters  en een performance waarin de Griekse schuld aan Europa wordt afbetaald met olijven. Wordt vervolgd!