Eva Braun en koning Boudewijn

Tshibumba Kanda-Matulu, Remembering the Present, Paintings and popular history in Zaire, 1974-76, 02

Tshibumba Kanda-Matulu, Remembering the Present, Paintings and popular history in Zaire, 1974-76

De Documenta blijft verbazen. Uit alles spreekt een grote toewijding en diepgang maar nergens worden stellingen betrokken, dat is misschien wel het meest indrukwekkende. Hoe engagement en poëzie, ernst en speelsheid samenkomen..
Vergeleken met de brede, gevarieerde presentatie im het Museum of Contemporary Art is de tentoonstelling in het Benaki Museum veel geconcentreerder, compacter. Het parcours en de sterke thematische samenhang maken dat het geheel werkt als een essay, een fraai gecomponeerd beeldverhaal dat je met telkens weer nieuwe, verrassende wendingen steeds vaster in de greep neemt. Je komt binnen in de diepste lagen van het collectieve en persoonlijke bewustzijn, in de wereld van obscure seksuele verlangens en verdrongen ervaringen, van dromen en magie, van voodoo en mystiek.
Je ontmoet de jonge koning Boudewijn, die, nog pas uit het ei, tijdens de officiële feestelijkheden rond de onafhankelijkheid van Congo wordt ingehaald als de grote witte man. Om vervolgens door de pas geïnstalleerde president Patrice Lumumba te worden onthaald op een bijtende toespraak vol met verwijzingen naar de wreedheden die de Belgen in Afrika begingen. Lumumba die een paar weken later weer door muitende militairen werd vermoord. Bizarre gebeurtenissen die in de jaren 74-76 door Tshibumba Kanda-Matulu in meer dan honderd schilderijen zijn vastgelegd: Remembering the Present: Paintings and popular history in Zaire. Prachtige kunst die met haar wat naïeve, ‘onschuldige’ stijl des te dieper raakt aan een schijnende realiteit.
Of wat te denken van de mentale trip waar de Israëlische kunstenaar Roee Rosen toe uitnodigt? Live and Die as Eva Braun is de titel van een beeldende enscenering die je verplaatst naar de Berlijnse bunker waar Hitler en zijn entourage hun laatste dagen doormaakten. Maar dat dan weer gezien vanuit de verknipte ervaringswereld van Eva Braun. Fascinerend, indringend en onmogelijk tegelijk.

Lezingen Documenta 14 Athene:

Natlab, Eindhoven, za 15 april, 14.00-16.00
Van Abbemuseum, Eindhoven, ma 17 april, 14.00-16.00
Bonnefantenmuseum, Maastricht, zo 30 april, 14.00-16.00
Gemeentemuseum, Den Haag, do 4 mei, 11.00-13.00
Museum De Pont, Tilburg, za 6 mei, 14.00-16.00
MMKA, Arnhem, z0 7 mei, 14.00-16.00

Rosen, Roee, 1995-97, Live and Die as Eva Braun, 01

Roee Rosen, Live and Die as Eva Braun, 1995-97

Rosen, Roee, 1995-97, Live and Die as Eva Braun, 03

Learning from Athens

Wie voor het spektakel komt kan beter thuisblijven: Documenta 14 is een mooie, ingetogen tentoonstelling, zeker geen show van grote namen, integendeel. De organisatoren hebben bewust zoveel mogelijk afstand tot het kunstestablishment gehouden en stellen daarmee niet alleen de waan van het succes ter discussie, maar ook die van het nieuwe en het jonge.
De Documenta is ook weer een politieke tentoonstelling, wie had anders verwacht? Behoorde de politieke dimensie van kunst niet al van meet af aan tot de kern van de formule? Direct na de oorlog was moderne kunst hét middel ter loutering en verheffing, zeker in Duitsland. Daar betekende dit ook: denazificatie oftewel het resetten van het collectieve bewustzijn. Niet voor niets was in 1955 op de eerste aflevering veel ‘entartete’ kunst te zien. Niets voor niets ook was het gebeuren ondergebracht in het Friedericianum, in 1788 geopend als het eerste museum van heel Duitsland. En dan Kassel, de stad die, gelegen op de grens tussen de twee machtsblokken, bij uitstek een symbool van verzoening, vrede en harmonie zou moeten worden.
En nu dus Athene, de stad die de laatste jaren vrijwel louter negatief in beeld kwam en symbool werd voor alles wat er in Europa fout ging. Ook nu weer nodigt de Documenta uit om met nieuwe ogen te kijken. In veel werken worden lijnen geschetst die de grote bijdrage van de Griekse kunst en cultuur aan het verhaal van onze wereld verduidelijken. Learning from Athens is de titel van de show. Het Athene van vroeger maar vooral ook dat van nu.
Heel knap is hoe de samenstellers erin geslaagd zijn om mét alle engagement, een heel lichte, lucide en poëtische tentoonstelling samen te stellen. Uit alles spreekt een grote betrokkenheid maar nergens wordt het belerend of drammerig. Het politieke is, net als het historische, bijna altijd ook persoonlijk. Bovendien is er een sterke nadruk op de zintuigelijke ervaring. Je stapt binnen en je doet mee, bijna vanzelf.

03

Banier met beginselverklaring op gebouw van EMST, hoofdlocatie van de tentoonstelling

 

04

K.G. Subramamyan, War of the Relics, 2012

 

08

McDermott & McCough.2001, Hitler and the Homosexuals

 

10

Stanley Wilney, schilderijen, 2008-16

 

07

Maria Lai: weefkunst die alle vooroordelen ontkracht

 

11

Ashley H. Scheirl, Glorious Restraint, 2016

 

05

Intrigerend werk van Moyra Davey, gepresenteerd zonder enige verdere informatie, ook niet in de tentoonstellingsgids

 

06

Geluidswerken nemen je mee in intens zintuigelijke ervaringen: o.a. van Katalin Ladik

 

12

Ethnografie  of kunst? Wat doet het ertoe? Prachtig werk van de onlangs overleden Beau Dick

 

09

Dat alles in een licht en helder gebouw, met een schitterend uitzicht.

Lezingen Documenta 14 Athene:

Natlab, Eindhoven, za 15 april, 14.00-16.00
Van Abbemuseum, Eindhoven, ma 17 april, 14.00-16.00
Bonnefantenmuseum, Maastricht, zo 30 april, 14.00-16.00
Gemeentemuseum, Den Haag, do 4 mei, 11.00-13.00
Museum De Pont, Tilburg, za 6 mei, 14.00-16.00
MMKA, Arnhem, z0 7 mei, 14.00-16.00

Welcome to Athens!

Acropolis

Wie er ooit is geweest zal het bevestigen: Athene is bepaald geen mooie of schilderachtige stad. Natuurlijk, je hebt de Akropolis, de Agora en her en der nog meer fraaie oude resten, maar verder? Vooral veel drukke wegen, die met hun eindeloze rijen betonbouw allemaal dezelfde, wat grimmige indruk maken. Zoals je dat van veel andere wereldsteden kent. Een stad zonder kapsones, maar ook zonder een eigen gezicht.
Van de Documenta zie je weinig. Zou de gemiddelde toerist het gebeuren überhaupt wel opmerken? Behalve één banier aan de gevel van een museum in het centrum, heb ik vanuit de taxi geen enkele aanduiding kunnen ontdekken. Ook in de receptie van het hotel geen informatie. Vanaf het dakterras a stunning view of the Acropolis, dat wel! Welcome to Athens!
De eerste commentaren komen al binnen. Afgelopen donderdag ging Documenta 14 officieel van start met een preview voor pers en genodigden. Naar verluidt een even indrukwekkend als curieus gebeuren. De zaal was afgeladen vol met jounalisten uit heel de wereld. Het licht werd gedempt en terwijl de gordijnen opengingen klonk vanaf het podium een verheven gezang, uitgevoerd door een koor bestaande uit directeur Adam Szymczyk, diens staf en medewerkers en een groot aantal van de deelnemende kunstenaars.
Het statement was meteen gemaakt: dit is een Documenta die je moet ondergaan. Laat alle kennis los en neem deel aan een unieke ervaring. Weg met alle analyses, beschouwingen en verklaringen. Weg met heel die rimram van namen, titels en jaartallen. Kunst gaat over iets heel anders. Over een bestaan dat van binnenuit wordt getoond, als een ervaring waarin alle zintuigen en alle faculteiten van de geest tegelijkertijd worden aangesproken.
De reacties zijn verdeeld. Wat de een als een inspirerend appel ervoer was de ander een vertoon van dubieuze pretenties. Ook de eerste indrukken van de tentoonstelling zelf brengen heel verschillende geluiden voort. Vandaag is de opening voor het publiek: onder ander met in het centrum van de stad een processie met ruiters  en een performance waarin de Griekse schuld aan Europa wordt afbetaald met olijven. Wordt vervolgd!

Op weg naar Athene

 

Ruiters, westelijk fries Parthenon

De spanning is al voelbaar, zaterdag gaat het beginnen: de Documenta in Athene. Zullen de verwachtingen worden waargemaakt? Wat kan de kunst bijdragen? Zal ze werkelijk een brug weten te slaan naar de wereld van nu?
Naar het hoe en wat van de tentoonstelling blijft het nog gissen. De locaties zijn inmiddels wel bekend en de namen van kunstenaars sijpelen langzamerhand binnen, maar verder? Nauwelijks informatie, laat staan afbeeldingen. Kijk maar eens op de site van Documenta 14.
Eén ding wel al: afgelopen week werd bekend gemaakt dat de opening van de tentoonstelling zal worden opgeluisterd met een processie van organisatoren, bezoekers en deelnemers door het centrum van de stad. De stoet zal worden voorafgegaan door een groep ruiters, een re-enactment van het beroemde fries van de Parthenontempel. Mooi toch? Tweeënhalf duizend jaar terug in de tijd – naar de gouden tijd van Socrates, Phidias en Sophocles -, om vervolgens de sprong naar het heden te wagen, zoiets.

Als je op de hoogte wil blijven kun je me vanaf nu volgen op deze site. Ook zal ik regelmatig beeld en tekst posten op Facebook en Instagram. Vanaf vrijdag ben ik in Athene en zal ik een aantal dagen heet van de naald berichten.

Volgende week zaterdag, de 14e dus, presenteer ik in Natlab Eindhoven een lezing over het evenement. Deze zal ook worden gegeven in respectievelijk het Van Abbemuseum, het Bonnefantenmuseum, Museum De Pont, het Gemeentemuseum en het MMKA. Klik hier voor meer informatie.

8 jaar en 600 stukjes later

Athene

De trouwe Art Update-lezer zal het al hebben opgemerkt: sinds begin dit jaar staat het blog in de waakstand en zijn er geen nieuwe stukjes meer gepost. Had ik natuurlijk wel al eerder iets over mogen zeggen. Maar eerlijk gezegd: ik wist niet goed hoe verder en dat is eigenlijk nog steeds wel zo. Eén ding is al langere tijd duidelijk: het blog als medium heeft zijn beste tijd gehad; ook mijn statistieken laten het zien. Waar ik ooit per dag ruim vierhonderd unieke bezoekers gemiddeld had waren dat er het laatste jaar nog maar amper vijftig. Dierbare lezers, daar niet van en vijftig is nog altijd een heel behoorlijk aantal, maar toch, de conclusie is onontkoombaar.
Hoe het er precies gaat uitzien moet nog blijken maar inmiddels ben ik druk bezig met een nieuwe website die ook plaats zal bieden aan een nieuwe pagina met actuele berichten, beschouwingen en foto’s. Wordt vervolgd!

Volgende week ben ik in Athene voor de opening van de Documenta. Zaterdag 15 april is de eerste van een reeks Art Update-lezingen waarin ik heet van de naald verslag kom doen van wat er allemaal te zien is. Klik hier voor alle data en plaatsen.

Voor wie nu al hongerig is naar actuele kunst: The Painted Bird in kunstcentrum Marres in Maastricht is een opwindende onderdompeling in een (schilder-)kunst die alle gewicht van zich heeft afgeworpen. Heel bevrijdend!

The Painted Bird 02 The Painted Bird 05 The Painted Bird 04 The Painted Bird 01 The Painted Bird 03

The State of the Art

cai-guo-qiang-seasons-of-life-fall-2015

Cai Guo-Qiang, Seasons of Life, Fall, 2015

Een bewogen jaar komt ten einde, de wereld is op drift en niemand die weet waar het heengaat. Of het nu de opkomst van Wilders is of de nog altijd sluimerende Eurocrisis, de Brexit of de overwinning van Trump, onrust en twijfel worden telkens weer nieuw gevoed. Verontrustender nog dan de ontwikkelingen zelf is dat we nauwelijks zicht hebben op de krachten waar ze uit voortkomen. Vrijwel alle commentaren zijn welbeschouwd niet meer dan beschrijvingen achteraf. Ongewild bevestigen ze het beklemmende beeld van een ongrijpbare maar dwingende dynamiek die zich steeds verder opbouwt en die blijkbaar door niemand kan worden gestuurd, laat staan gestopt. Wat overblijft is het treurige besef dat een oude wereld definitief ten einde is gekomen en de angst en onzekerheid waarmee we een nieuwe tegemoet zien. Een nieuwjaarswens heeft altijd al iets vrooms, deze keer meer dan ooit. We hopen er het beste van maar het geloof is ver te zoeken.

han-rameckers-wir-wollen-etwas-neues-puppets-2016

Han Rameckers, wir wollen etwas neues- puppets, 2016

Heeft de kunst het antwoord? Nee natuurlijk niet. Wat ze wel kan bieden is context en verdieping. Meningen zijn voor haar niet interessant, vragen des te meer. De eerste Art Update van het seizoen schetst aan de hand van een aantal lopende en recente tentoonstellingen een breed en divers beeld van de kunst van onze tijd. The State of the Art is de titel. Een beeldessay waarin vanuit ver uit elkaar liggende invalshoeken gekeken wordt naar een wereld die enorm in beweging is, waarin fundamentele waarden ter discussie staan, maar die wel nog steeds ónze wereld is.
Na de winter van Trump de zomer van de kunst? Was het maar zo simpel! Niettemin: 2017 belooft bij voorbaat een bewogen kunstjaar te worden. Niet alleen omdat de drie grootste kunstevenementen ter wereld samenvallen – Documenta, Biënnale en Skulptur Projekte -, maar meer nog omdat ook de kunst op de drempel van een nieuwe tijd is aanbeland.
Van Olafur Eliasson in Versailles tot Han Rameckers in Heerlen, van Postwar in München tot de nieuwste video van Andrea Crespo, The State of the Art brengt kunst van vroeger en nu, van grote en kleine namen, van ver en van dichtbij. Kern van het verhaal is dat hoe ongrijpbaarder en complexer de werkelijkheid, hoe belangrijker de rol is van kunst met haar unieke vermogen om het bestaan tastbaar te maken.

The State of the Art:

Maastricht, Bonnefantenmuseum zondag 8 januari 14.00 – 16.00 uur
Eindhoven, Van Abbemuseum zondag 15 januari 14.00 – 16.00 uur
Den Haag, Gemeentemuseum donderdag 18 januari 11.00 – 13.00 uur
Arnhem, MMKA zondag 29 januari 13.30 – 15.30 uur
Tilburg, Museum De Pont zondag 5 februari 14.00 – 16.00 uur

Klik op plaatsnaam voor aanmelding.

The State of the Art is de eerste lezing van de nieuwe reeks Art Update. Inschrijving kan zowel voor de lezing afzonderlijk als voor de reeks als geheel. Klik hier als u voor het laatste kiest