Learning from Athens

Wie voor het spektakel komt kan beter thuisblijven: Documenta 14 is een mooie, ingetogen tentoonstelling, zeker geen show van grote namen, integendeel. De organisatoren hebben bewust zoveel mogelijk afstand tot het kunstestablishment gehouden en stellen daarmee niet alleen de waan van het succes ter discussie, maar ook die van het nieuwe en het jonge.
De Documenta is ook weer een politieke tentoonstelling, wie had anders verwacht? Behoorde de politieke dimensie van kunst niet al van meet af aan tot de kern van de formule? Direct na de oorlog was moderne kunst hét middel ter loutering en verheffing, zeker in Duitsland. Daar betekende dit ook: denazificatie oftewel het resetten van het collectieve bewustzijn. Niet voor niets was in 1955 op de eerste aflevering veel ‘entartete’ kunst te zien. Niets voor niets ook was het gebeuren ondergebracht in het Friedericianum, in 1788 geopend als het eerste museum van heel Duitsland. En dan Kassel, de stad die, gelegen op de grens tussen de twee machtsblokken, bij uitstek een symbool van verzoening, vrede en harmonie zou moeten worden.
En nu dus Athene, de stad die de laatste jaren vrijwel louter negatief in beeld kwam en symbool werd voor alles wat er in Europa fout ging. Ook nu weer nodigt de Documenta uit om met nieuwe ogen te kijken. In veel werken worden lijnen geschetst die de grote bijdrage van de Griekse kunst en cultuur aan het verhaal van onze wereld verduidelijken. Learning from Athens is de titel van de show. Het Athene van vroeger maar vooral ook dat van nu.
Heel knap is hoe de samenstellers erin geslaagd zijn om mét alle engagement, een heel lichte, lucide en poëtische tentoonstelling samen te stellen. Uit alles spreekt een grote betrokkenheid maar nergens wordt het belerend of drammerig. Het politieke is, net als het historische, bijna altijd ook persoonlijk. Bovendien is er een sterke nadruk op de zintuigelijke ervaring. Je stapt binnen en je doet mee, bijna vanzelf.

03

Banier met beginselverklaring op gebouw van EMST, hoofdlocatie van de tentoonstelling

 

04

K.G. Subramamyan, War of the Relics, 2012

 

08

McDermott & McCough.2001, Hitler and the Homosexuals

 

10

Stanley Wilney, schilderijen, 2008-16

 

07

Maria Lai: weefkunst die alle vooroordelen ontkracht

 

11

Ashley H. Scheirl, Glorious Restraint, 2016

 

05

Intrigerend werk van Moyra Davey, gepresenteerd zonder enige verdere informatie, ook niet in de tentoonstellingsgids

 

06

Geluidswerken nemen je mee in intens zintuigelijke ervaringen: o.a. van Katalin Ladik

 

12

Ethnografie  of kunst? Wat doet het ertoe? Prachtig werk van de onlangs overleden Beau Dick

 

09

Dat alles in een licht en helder gebouw, met een schitterend uitzicht.

Lezingen Documenta 14 Athene:

Natlab, Eindhoven, za 15 april, 14.00-16.00
Van Abbemuseum, Eindhoven, ma 17 april, 14.00-16.00
Bonnefantenmuseum, Maastricht, zo 30 april, 14.00-16.00
Gemeentemuseum, Den Haag, do 4 mei, 11.00-13.00
Museum De Pont, Tilburg, za 6 mei, 14.00-16.00
MMKA, Arnhem, z0 7 mei, 14.00-16.00

Welcome to Athens!

Acropolis

Wie er ooit is geweest zal het bevestigen: Athene is bepaald geen mooie of schilderachtige stad. Natuurlijk, je hebt de Akropolis, de Agora en her en der nog meer fraaie oude resten, maar verder? Vooral veel drukke wegen, die met hun eindeloze rijen betonbouw allemaal dezelfde, wat grimmige indruk maken. Zoals je dat van veel andere wereldsteden kent. Een stad zonder kapsones, maar ook zonder een eigen gezicht.
Van de Documenta zie je weinig. Zou de gemiddelde toerist het gebeuren überhaupt wel opmerken? Behalve één banier aan de gevel van een museum in het centrum, heb ik vanuit de taxi geen enkele aanduiding kunnen ontdekken. Ook in de receptie van het hotel geen informatie. Vanaf het dakterras a stunning view of the Acropolis, dat wel! Welcome to Athens!
De eerste commentaren komen al binnen. Afgelopen donderdag ging Documenta 14 officieel van start met een preview voor pers en genodigden. Naar verluidt een even indrukwekkend als curieus gebeuren. De zaal was afgeladen vol met jounalisten uit heel de wereld. Het licht werd gedempt en terwijl de gordijnen opengingen klonk vanaf het podium een verheven gezang, uitgevoerd door een koor bestaande uit directeur Adam Szymczyk, diens staf en medewerkers en een groot aantal van de deelnemende kunstenaars.
Het statement was meteen gemaakt: dit is een Documenta die je moet ondergaan. Laat alle kennis los en neem deel aan een unieke ervaring. Weg met alle analyses, beschouwingen en verklaringen. Weg met heel die rimram van namen, titels en jaartallen. Kunst gaat over iets heel anders. Over een bestaan dat van binnenuit wordt getoond, als een ervaring waarin alle zintuigen en alle faculteiten van de geest tegelijkertijd worden aangesproken.
De reacties zijn verdeeld. Wat de een als een inspirerend appel ervoer was de ander een vertoon van dubieuze pretenties. Ook de eerste indrukken van de tentoonstelling zelf brengen heel verschillende geluiden voort. Vandaag is de opening voor het publiek: onder ander met in het centrum van de stad een processie met ruiters  en een performance waarin de Griekse schuld aan Europa wordt afbetaald met olijven. Wordt vervolgd!

Op weg naar Athene

 

Ruiters, westelijk fries Parthenon

De spanning is al voelbaar, zaterdag gaat het beginnen: de Documenta in Athene. Zullen de verwachtingen worden waargemaakt? Wat kan de kunst bijdragen? Zal ze werkelijk een brug weten te slaan naar de wereld van nu?
Naar het hoe en wat van de tentoonstelling blijft het nog gissen. De locaties zijn inmiddels wel bekend en de namen van kunstenaars sijpelen langzamerhand binnen, maar verder? Nauwelijks informatie, laat staan afbeeldingen. Kijk maar eens op de site van Documenta 14.
Eén ding wel al: afgelopen week werd bekend gemaakt dat de opening van de tentoonstelling zal worden opgeluisterd met een processie van organisatoren, bezoekers en deelnemers door het centrum van de stad. De stoet zal worden voorafgegaan door een groep ruiters, een re-enactment van het beroemde fries van de Parthenontempel. Mooi toch? Tweeënhalf duizend jaar terug in de tijd – naar de gouden tijd van Socrates, Phidias en Sophocles -, om vervolgens de sprong naar het heden te wagen, zoiets.

Als je op de hoogte wil blijven kun je me vanaf nu volgen op deze site. Ook zal ik regelmatig beeld en tekst posten op Facebook en Instagram. Vanaf vrijdag ben ik in Athene en zal ik een aantal dagen heet van de naald berichten.

Volgende week zaterdag, de 14e dus, presenteer ik in Natlab Eindhoven een lezing over het evenement. Deze zal ook worden gegeven in respectievelijk het Van Abbemuseum, het Bonnefantenmuseum, Museum De Pont, het Gemeentemuseum en het MMKA. Klik hier voor meer informatie.

8 jaar en 600 stukjes later

Athene

De trouwe Art Update-lezer zal het al hebben opgemerkt: sinds begin dit jaar staat het blog in de waakstand en zijn er geen nieuwe stukjes meer gepost. Had ik natuurlijk wel al eerder iets over mogen zeggen. Maar eerlijk gezegd: ik wist niet goed hoe verder en dat is eigenlijk nog steeds wel zo. Eén ding is al langere tijd duidelijk: het blog als medium heeft zijn beste tijd gehad; ook mijn statistieken laten het zien. Waar ik ooit per dag ruim vierhonderd unieke bezoekers gemiddeld had waren dat er het laatste jaar nog maar amper vijftig. Dierbare lezers, daar niet van en vijftig is nog altijd een heel behoorlijk aantal, maar toch, de conclusie is onontkoombaar.
Hoe het er precies gaat uitzien moet nog blijken maar inmiddels ben ik druk bezig met een nieuwe website die ook plaats zal bieden aan een nieuwe pagina met actuele berichten, beschouwingen en foto’s. Wordt vervolgd!

Volgende week ben ik in Athene voor de opening van de Documenta. Zaterdag 15 april is de eerste van een reeks Art Update-lezingen waarin ik heet van de naald verslag kom doen van wat er allemaal te zien is. Klik hier voor alle data en plaatsen.

Voor wie nu al hongerig is naar actuele kunst: The Painted Bird in kunstcentrum Marres in Maastricht is een opwindende onderdompeling in een (schilder-)kunst die alle gewicht van zich heeft afgeworpen. Heel bevrijdend!

The Painted Bird 02 The Painted Bird 05 The Painted Bird 04 The Painted Bird 01 The Painted Bird 03

The State of the Art

cai-guo-qiang-seasons-of-life-fall-2015

Cai Guo-Qiang, Seasons of Life, Fall, 2015

Een bewogen jaar komt ten einde, de wereld is op drift en niemand die weet waar het heengaat. Of het nu de opkomst van Wilders is of de nog altijd sluimerende Eurocrisis, de Brexit of de overwinning van Trump, onrust en twijfel worden telkens weer nieuw gevoed. Verontrustender nog dan de ontwikkelingen zelf is dat we nauwelijks zicht hebben op de krachten waar ze uit voortkomen. Vrijwel alle commentaren zijn welbeschouwd niet meer dan beschrijvingen achteraf. Ongewild bevestigen ze het beklemmende beeld van een ongrijpbare maar dwingende dynamiek die zich steeds verder opbouwt en die blijkbaar door niemand kan worden gestuurd, laat staan gestopt. Wat overblijft is het treurige besef dat een oude wereld definitief ten einde is gekomen en de angst en onzekerheid waarmee we een nieuwe tegemoet zien. Een nieuwjaarswens heeft altijd al iets vrooms, deze keer meer dan ooit. We hopen er het beste van maar het geloof is ver te zoeken.

han-rameckers-wir-wollen-etwas-neues-puppets-2016

Han Rameckers, wir wollen etwas neues- puppets, 2016

Heeft de kunst het antwoord? Nee natuurlijk niet. Wat ze wel kan bieden is context en verdieping. Meningen zijn voor haar niet interessant, vragen des te meer. De eerste Art Update van het seizoen schetst aan de hand van een aantal lopende en recente tentoonstellingen een breed en divers beeld van de kunst van onze tijd. The State of the Art is de titel. Een beeldessay waarin vanuit ver uit elkaar liggende invalshoeken gekeken wordt naar een wereld die enorm in beweging is, waarin fundamentele waarden ter discussie staan, maar die wel nog steeds ónze wereld is.
Na de winter van Trump de zomer van de kunst? Was het maar zo simpel! Niettemin: 2017 belooft bij voorbaat een bewogen kunstjaar te worden. Niet alleen omdat de drie grootste kunstevenementen ter wereld samenvallen – Documenta, Biënnale en Skulptur Projekte -, maar meer nog omdat ook de kunst op de drempel van een nieuwe tijd is aanbeland.
Van Olafur Eliasson in Versailles tot Han Rameckers in Heerlen, van Postwar in München tot de nieuwste video van Andrea Crespo, The State of the Art brengt kunst van vroeger en nu, van grote en kleine namen, van ver en van dichtbij. Kern van het verhaal is dat hoe ongrijpbaarder en complexer de werkelijkheid, hoe belangrijker de rol is van kunst met haar unieke vermogen om het bestaan tastbaar te maken.

The State of the Art:

Maastricht, Bonnefantenmuseum zondag 8 januari 14.00 – 16.00 uur
Eindhoven, Van Abbemuseum zondag 15 januari 14.00 – 16.00 uur
Den Haag, Gemeentemuseum donderdag 18 januari 11.00 – 13.00 uur
Arnhem, MMKA zondag 29 januari 13.30 – 15.30 uur
Tilburg, Museum De Pont zondag 5 februari 14.00 – 16.00 uur

Klik op plaatsnaam voor aanmelding.

The State of the Art is de eerste lezing van de nieuwe reeks Art Update. Inschrijving kan zowel voor de lezing afzonderlijk als voor de reeks als geheel. Klik hier als u voor het laatste kiest

Het abc van de kunst

oltheten-pauline-2015-against-her-back

Unseen viel nogal tegen, veel nieuws heb ik op de fotobeurs niet kunnen ontdekken, maar één werk is blijven hangen, het minst spectaculaire van ze allemaal: de fotoserie van Pauline Oltheten over Griekenland bij Galerie Fons Welters. Even helder als terloops en, zoals ze er hing, bijna een stil protest tegen de hele fanfare eromheen.

oltheten-pauline-2016-kapitalism-01

Vier foto’s op een rij, rechtstreeks op de muur geplakt. Foto’s zonder enige opsmuk of technisch spektakel maar louter beeld. Het enige dat ze lijken te zeggen is: dit is gezien en moet gezien worden.
De serie opent met Against her back, een indringende close up van een man en vrouw. Wie ze zijn of waar blijft ongewis. Maar wat doet dat er ook toe? Gebruik de foto als cover en het boek is al zo goed als geschreven. Kijk ook naar de kleur: vrijwel alleen maar blauw en wit. Griekenland dus?
Ook in Kapitalism is Griekenland aanwezig: op z’n Engels maar dan wel met een Griekse k. De man die zijn oefeningen doet zal wel niet de auteur van de spuittekst zijn. Niettemin past hij er perfect bij: de doener, de vitalist.

oltheten-pauline-2016-athene

Hoe Athene is genomen weet ik niet – met een telefoon? – erg scherp is de foto in elk geval niet. Maar draagt dat ontechnische niet juist bij aan de geloofwaardigheid van het beeld? Wie zou er anders in meegaan dat dit spontaan is geschoten? Zo’n epische voorstelling met die mythische figuur van de zwarte vrouw die de eeuwen overbrugt, op weg naar de maagdelijk witte stad in de verte.

oltheten-pauline-2016-europa-constructions

Europa Constructions is behalve een indringend commentaar op een barre realiteit ook een treffende afsluiting van de reeks. Hoe dat scheve bord daar eenzaam en alleen in de ruimte staat en de weg terug wijst naar het begin. Existentiële crisis en loze dadendrang in één beeld verenigd, helemaal Europa!

oltheten-paiuline-2016-unseen

Hoe fraai getroffen en rijk aan betekenis ook, de foto’s houden het voorkomen van een terloops kiekje. Het is alsof ze bij voorbaat afstand doen van elke esthetische of intellectuele adel. Het is aan de kijker om er meer in te zien.
Kunst misschien? Die kwaliteit wordt pas echt zichtbaar als je kijkt naar de reeks als geheel. We lezen het verhaal van links naar rechts, met de blik van de vrouw mee. Dit is de narratieve laag die de wereld van nu in beeld brengt. Een verhaal dat eindigt met het bordje rechts. In de diepte van de twee middelste beelden opent zich een andere tijdruimte, die van de geschiedenis. Links naar de kijker toe, rechts van hem af. Simpeler kan haast niet, maar met wat voor een effect! De kiekjes smelten samen tot een haast monumentale constructie.
Afbeelding, betekenis en constructie, het is het aloude abc van de kunst, evengoed van toepassing op de kunst van eeuwen als op die van nu. Pauline Oltheten houdt ons bij de les. In een tijd waarin ook de kunst nogal eens de weg kwijt is een meer dan welkome bijdrage.